| Название, символ, номер | Азот 1772 жылы шотланд ғалымы Даниэль Резерфорд тарапынан ашылды. Ол азотты "тұншықтыратын ауа" деп атады, себебі бұл газ жануды немесе тыныс алуды қолдамайды. |
| Группа, период, блок | Период: 2 Топ: 15 (азот тобы) Қалыпты температурадағы күйі: Газ Түсі: Түссіз |
Электрондық конфигурация: 1s² 2s² 2p³. Бұл конфигурация азоттың сыртқы қабатында бес электрон бар екенін және оның азот молекуласында (N₂) үштік байланыстар түзетінін көрсетеді. Балқу температурасы: −210,0 °C Қайнау температурасы: −195,8 °C Тығыздығы: 1,251 г/л (стандартты жағдайда) Суда ерігіштігі: Суда нашар ериді.
Тотығу: Азот -3-тен +5-ке дейінгі тотығу дәрежелерін көрсете алады. Ол молекулалық формада N₂ түрінде өте тұрақты, атомдары күшті үштік байланыспен қосылған. Реакциялары: N₂ молекуласы өте тұрақты, бірақ жоғары температура мен қысымда аммиак (NH₃) түзілу сияқты реакцияларға түсе алады. Сондай-ақ, жоғары температурада оттегімен әрекеттесіп, азот оксидтерін (NO, NO₂) түзеді. Азот қышқылы (HNO₃), нитраттар және аммиак сияқты органикалық және бейорганикалық қосылыстар құрамына кіреді.
«Азот» атауы грек тіліндегі "ἄζωτος" (азотос) сөзінен шыққан, ол "тіршіліксіз" дегенді білдіреді, өйткені газ тыныс алуды қолдамайды.
Өнеркәсіп: Азот аммиак (NH₃) алу үшін Габер-Бош процесі арқылы тыңайтқыш өндірісінде қолданылады. Азот тротил және нитроглицерин сияқты жарылғыш заттар жасауға қажет. Медицина және тамақ өнеркәсібі: Сұйық азот өнімдерді мұздатуда және төмен температуралы орта жасау үшін пайдаланылады. Криохирургияда тіндерді алып тастауда қолданылады. Салқындату және сақтау: Сұйық азот салқындатқыш ретінде және зертханаларда биологиялық үлгілерді сақтау үшін қолданылады. Электроника: Жартылай өткізгіштер мен микросхемалар өндірісінде инертті орта жасау үшін қолданылады.
Азоттың өзі инертті және улы емес газ болғанымен, ауадағы жоғары концентрациясы оттегін ығыстыру арқылы тұншығу қаупін тудыруы мүмкін. Сұйық азот өте төмен температурада болғандықтан, күйіп қалу қаупі бар және оны ұқыпты қолдану қажет.
Азот Жер атмосферасының шамамен 78%-ын құрайды, бұл оны атмосферадағы ең көп газ етеді. Азот молекуласындағы (N₂) үштік байланыс өте күшті, бұл азотты өте тұрақты әрі инертті етеді. Азот өмірге қажетті негізгі элемент, себебі ол аминқышқылдар, ақуыздар және ДНҚ құрамында кездеседі.