| Название, символ, номер | Тобы: 1 (сілтілік металдар) Периоды: 6 Тығыздығы: 1.873 г/см³ Еру температурасы: 28.5 °C Қайнау температурасы: 671 °C Изотоптары: Цезий-133 (100%) |
| Группа, период, блок | Айтылуы: /ˈsiːziəm/ Ашылуы: Цезий 1860 жылы неміс химигі Р. Бунзен мен Г. Кирхгоф тарапынан ашылды. Атауының шығу тегі: Атауы «caesius» деген латын сөзінен шыққан, бұл «көк» дегенді білдіреді, себебі оның спектрінде ерекше көк сызықтар бар. |
Цезий минералды суды спектроскопия арқылы талдау нәтижесінде ашылды. Зерттеушілер Бунзен мен Кирхгоф екі жарқын көк спектрлік сызықты анықтады, бұл жаңа элементтің бар екенін көрсетті. Бұл ашылу Германиядағы Баден минералды суымен жұмыс істеген кезде болды.
Цезий әртүрлі салаларда көптеген қолдануларға ие: Атомдық сағаттар: Цезий-133 атомдық сағаттарда қолданылады, олар уақыттың негізгі стандарты болып табылады. Цезий негізіндегі атомдық сағаттар ерекше дәлдік пен тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Энергетика: Цезий ядролық энергетикада әртүрлі ядролық отын түрлерін жасау үшін және радиациялық технологияларда қолданылады. Оптика: Цезий оптикалық приборларды, лазерлер мен фотодетекторларды өндіруде пайдаланылады. Медициналық диагностика: Цезий изотоптары медициналық процедураларда, радиотерапияда қолданылады.
Цезий табиғатта аз мөлшерде кездеседі және негізінен лепидолит және сантонит минералдарынан алынады. Ол жердің қыртысында шамамен 0.0007% құрайды.
Цезий адам үшін қажетті элемент емес, бірақ жоғары концентрацияларда токсикалық әсер етуі мүмкін. Кейбір зерттеулер ол организмдегі метаболизмге әсер етуі мүмкіндігін көрсетеді.
Цезий – жұмсақ, алтын-сары металл, ылғал мен оттегімен оңай реакцияға түседі. Су мен әрекеттескенде от алады, гидроксид цезий және сутек шығарады. Цезий өте реакцияға қабілетті, сондықтан онымен жұмыс істегенде сақтық қажет.
Цезий спектроскопия қолдану арқылы ашылған алғашқы элемент болды. Цезий негізіндегі атомдық сағаттар миллиондаған жылдар бойы бір секундтық дәлдікпен жұмыс істейді. Цезий-137 радиоактивті изотоп болып, радиотерапияда және басқа медициналық қолдануларда пайдаланылады. Цезий – ең ауыр және реакцияға қабілетті сілтілік металдардың бірі.
Цезий периодтық кестенің 1-ші тобына жатады және сілтілік металл болып табылады. Бұл топқа литий, натрий, калий, рубидий және франций элементтері кіреді. Сілтілік металдар өздерінің жоғары реакциялылығы мен негіздік гидроксидтер түзудегі қабілеттерімен танымал.