| Название, символ, номер | Тобы: Өту металдары Периоды: 5 Тығыздығы: 6.52 г/см³ Еру температурасы: 1855 °C Қайнау температурасы: 4377 °C Тотығу дәрежелері: +4, +3, +2 |
| Группа, период, блок | Цирконий — жылтыр, сұр металл түсті өтпелі металл, коррозияға төзімді және жоғары беріктікпен сипатталады. Ол әртүрлі өнеркәсіптік қолданбаларда, әсіресе ядролық энергетика мен химиялық өнеркәсіпте кеңінен пайдаланылады. |
Цирконий 1789 жылы неміс химигі Иоганн Готлиб Гейльмейер тарапынан циркон минералынан ашылды. 1824 жылы швед химигі Йохан Готлиб Ган цирконийдің таза формасын алды, бұл элементті зерттеуде маңызды қадам болды. "Цирконий" атауы араб тіліндегі "zarqūn" сөзінен алынған, ол "қызыл" дегенді білдіреді, бұл циркон минералының қызыл түсіне сілтеме жасайды.
Ядролық энергетика: Цирконий ядролық реакторларда отын стерженьдерінің қабығын жасау үшін пайдаланылады, себебі ол жоғары коррозияға төзімділік пен төмен нейтрон сіңіру қабілетіне ие. Химиялық өнеркәсіп: Цирконий әртүрлі химиялық заттар мен материалдарды, соның ішінде қышқылдар мен коррозияға қарсы жабыны өндіруде қолданылады. Әшекей бұйымдары: Цирконий цирконий тастары түрінде ювелирлік бұйымдар жасау үшін пайдаланылады, олар алмаздардың танымал алмастырғыштары болып табылады. Сплавтар: Цирконий әртүрлі металдарға беріктік пен коррозияға төзімділікті арттыру үшін қосылады.
Цирконий табиғатта циркон мен зирконит сияқты минералдарда кездеседі. Цирконий өндіретін негізгі елдер — Австралия, Оңтүстік Африка Республикасы, Канада және Бразилия.
Цирконий коррозия мен тотығуға төзімді, бұл оны қиын жағдайларда пайдалануға ыңғайлы етеді. Ол оттегімен және қышқылдармен реакцияға түсіп, оксидтер мен басқа қосылыстар түзуі мүмкін. Цирконий көбінесе +4 тотығу дәрежесінде болады, ол ең тұрақтысы.
Цирконий ядролық энергетикада маңызды компонент болып табылады, оның бірегей қасиеттері арқасында. Цирконий токсинді емес және адамға қауіпсіз, сондықтан ол медициналық және ювелирлік қолданбаларда пайдалануға жарамды. Цирконий әртүрлі сплавтарда олардың сипаттамаларын жақсарту үшін пайдаланылады.
Цирконий 5-периодтық кестеде орналасқан және өтпелі металдар тобына жатады. Оның беріктігі, коррозияға төзімділігі және басқа да бірегей қасиеттері оны әртүрлі салаларда бағалы материалға айналдырады.