| Название, символ, номер | Тобы: 2 (сілтілік жер металдары) Периоды: 4 Тығыздығы: 1.55 г/см³ Еру температурасы: 842 °C Қайнау температурасы: 1484 °C Изотоптары: Кальций-40 (97%), кальций-42 (0.6%), кальций-43 (0.1%), кальций-44 (2%), кальций-46 (0.004%), кальций-48 (0.2%) |
| Группа, период, блок | Айтылуы: /ˈkælsiəm/ Ашылуы: Кальций алғаш рет 1808 жылы ағылшын химигі Хамфри Дэви арқылы бөлініп алынды. Атауының шығу тегі: «Кальций» атауы латын тіліндегі «calx» сөзінен шыққан, ол «әк» дегенді білдіреді. |
Кальций алғаш рет 1808 жылы Хамфри Дэви электролиз әдісімен, кальций оксиді (CaO) мен сынап қоспасын пайдаланып бөлініп алынды. Бұған дейін кальцийдің қосылыстары, мысалы, әк (CaO) және мәрмәр (CaCO3), мыңдаған жылдар бойы белгілі болған және қолданылған.
Кальций және оның қосылыстары құрылыс, өнеркәсіп және биологиялық жүйелерде кеңінен қолданылады. Құрылыс: Кальций құрылыс материалдарын өндіруде маңызды орын алады. Оны цемент және бетон өндірісінде қолданады. Әк (кальций оксиді) құрылыс әкін дайындау үшін қолданылады, ол кірпіш қалауда және сылақта пайдаланылады. Медицина және денсаулық: Кальций ағзаның дұрыс жұмыс істеуі үшін қажет. Ол сүйектер мен тістердің негізгі компоненті болып табылады, сондай-ақ қанның ұюы, бұлшықеттердің жиырылуы және жүйке импульстарында рөл атқарады. Остеопороздың алдын алу үшін кальций қоспаларын жиі қабылдайды. Химия өнеркәсібі: Кальций уран мен торий сияқты металдарды өндіруде қалпына келтіргіш ретінде қолданылады. Сондай-ақ ол балқытылған металдардан оттегі және күкірт қоспаларын кетіру үшін қолданылады. Азық-түлік өнеркәсібі: Кальций карбонаты (CaCO3) тағамдық қоспа ретінде тағам өнімдерін кальциймен байыту үшін қолданылады. Сондай-ақ кальций қышқылдықты бақылау үшін тағамдық қоспа ретінде де қолданылады.
Кальций жер қыртысында таралуы бойынша бесінші элемент болып табылады. Ол кальцит, әктас, мәрмәр және гипс сияқты әртүрлі минералдарда кездеседі. Табиғатта кальций көбінесе карбонат кальций және сульфат кальций сияқты қосылыстар түрінде кездеседі.
Кальций барлық тірі организмдер үшін өмірлік маңызды элемент болып табылады. Адам ағзасындағы кальцийдің шамамен 99%-ы сүйектер мен тістерде орналасқан. Ол олардың құрылымын және тығыздығын сақтауда маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, кальций жүйке жүйесінің жұмысында, бұлшықеттердің жиырылуында және жүрек қызметін реттеуде маңызды рөл атқарады. Ағзадағы кальцийдің жетіспеушілігі сүйектердің әлсіреуіне, бұлшықет құрысуларына және остеопороз сияқты басқа да денсаулық проблемаларына әкелуі мүмкін.
Кальций — күміс түсті, жұмсақ металл, ол сумен және ауамен оңай әрекеттеседі. Сумен әрекеттескенде, кальций гидроксиді және сутегі түзіледі. Ауада кальций тез тотығып, оның бетін қорғап тұратын оксид қабатын түзеді.
Кальций — көптеген маржан рифтері, қабыршақтар және жануарлар қаңқаларының негізгі компоненті. Кальций пиротехникада қызғылт сары түсті оттарды жасау үшін қолданылады. Әк (кальций оксиді), кальций қосылыстарының бірі, ежелгі заманнан бері құрылыста және ауыл шаруашылығында қолданылып келеді. Ересек адам ағзасында шамамен 1 кг кальций бар, оның 99%-ы сүйектер мен тістерде орналасқан.
Кальций периодтық кестенің 2-ші тобында орналасқан және сілтілік жер металдарына жатады. Бұл топқа магний, стронций және барий элементтері кіреді. Кальций гидроксид кальций, карбонат кальций және сульфат кальций сияқты көптеген қосылыстар түзеді, олар өнеркәсіпте және табиғатта үлкен маңызға ие.