| Название, символ, номер | Тобы: 1 (сілтілік металдар) Периоды: 4 Тығыздығы: 0.862 г/см³ Еру температурасы: 63.38 °C Қайнау температурасы: 759 °C Изотоптары: Калий-39 (93.3%), калий-41 (6.7%) |
| Группа, период, блок | Айтылуы: /pəˈtæsiəm/ Ашылуы: Калий алғаш рет 1807 жылы ағылшын химигі Хамфри Дэви арқылы бөлініп алынды. Атауының шығу тегі: «Калий» атауы ағылшын тіліндегі «potash» (өсімдік күлі) сөзінен шыққан, өйткені калий алғаш рет өсімдік күлінен алынған. |
Калий электролиз арқылы таза күйінде бөлініп алынған алғашқы элементтердің бірі болды. 1807 жылы Хамфри Дэви калий гидроксидінен (KOH) электролиз әдісімен таза калийді алғаш рет бөліп шығарды.
Калий әртүрлі салаларда, соның ішінде ауыл шаруашылығы мен химия өнеркәсібінде кеңінен қолданылады. Ауыл шаруашылығы: Калий тыңайтқыштардың маңызды компоненті болып табылады. Ол өсімдіктердің өсуі үшін қажет және өсімдік жасушаларындағы су балансын сақтауда маңызды рөл атқарады. Мұндай тыңайтқыштардың мысалы — калий сульфаты (K2SO4). Химия өнеркәсібі: Калий мен оның қосылыстары химия өнеркәсібінде әртүрлі химиялық заттарды өндіруде кеңінен қолданылады, мысалы, калий гидроксиді сабын және тазартқыш заттар өндірісінде қолданылады. Медицина: Калий медицинада да маңызды рөл атқарады. Калий қосылыстары жүрек ырғағының бұзылуын емдеу және ағзадағы калий тапшылығына байланысты басқа да медициналық жағдайларда қолданылады. Пиротехника: Калий нитраты (KNO3) — порох және фейерверктер өндірісіндегі маңызды компонент.
Калий жер қыртысындағы жетінші кең таралған элемент. Калийдің негізгі табиғи көздері — өнеркәсіптік қолдану үшін өндірілетін минералдар, мысалы, сильвинит (KCl) және карналлит (KCl·MgCl2·6H2O).
Калий адам мен басқа тірі ағзалар үшін өмірлік маңызды элемент. Ол жасушалардың, әсіресе жүйке және бұлшықет жасушаларының қалыпты жұмысын қамтамасыз ету үшін қажет. Калий қан қысымын реттеуге және ағзадағы сұйықтық балансын сақтауға көмектеседі. Калийдің жетіспеушілігі бұлшықет әлсіздігіне, құрысуларға және денсаулыққа қатысты басқа да мәселелерге әкелуі мүмкін.
Калий — күміс түстес, жұмсақ сілтілік металл, ол өте реактивті. Ауада тез тотығып, калий оксиді қабатын түзеді және сумен қатты әрекеттесіп, сутегі мен калий гидроксидін түзеді. Сумен реакция кезінде бөлінетін жылу сутегінің тұтануына жеткілікті болады.
Калий ең реактивті металдардың бірі. Ол тіпті ауадағы су буларымен әрекеттеседі, сондықтан оны керосин сияқты арнайы сұйықтықтардың астында сақтайды. Калий жүйке жүйесінің қалыпты жұмыс істеуі үшін қажет, себебі ол жасушалар арасында электр сигналдарын тасымалдауға көмектеседі. Табиғатта калий таза күйінде кездеспейді, себебі ол өте реактивті, бірақ оның қосылыстары кеңінен таралған.
Калий периодтық кестенің 1-ші тобында орналасқан және сілтілік металдарға жатады. Бұл топқа литий, натрий, рубидий, цезий және франций сияқты элементтер кіреді. Сілтілік металдар өте реактивті, әсіресе сумен әрекеттескенде.