| Название, символ, номер | Тобы: Лантаноидтар Периоды: 6 Тығыздығы: 6.16 г/см³ Еру температурасы: 920 °C Қайнау температурасы: 3464 °C Изотоптары: Лантан-139 (99.91%) |
| Группа, период, блок | Айтылуы: /ˈlænθənəm/ Ашылуы: Лантан 1839 жылы швед химигі Карл Мосандермен ашылды. Атауының шығу тегі: «Лантан» атауы грек тіліндегі «λανθανω» (lanthano) сөзінен шыққан, ол «жасырыну» немесе «жасырын болу» дегенді білдіреді, өйткені элемент басқа элементтермен араласып, ұзақ уақыт бойы байқалмай келді. |
Карл Мосандер церит минералын зерттеп жатқанда, оның құрамында жаңа элемент бар екенін байқады, бұл элемент сол уақытқа дейін басқа элементтердің арасында байқалмай келген. Лантан лантаноидтар тобында бірінші ашылған элемент болды, және бұл топ осы элементтің құрметіне аталған.
Катализаторлар: Лантан автомобиль катализаторларында пайдаланылып, шығарылған газдардың тиімділігін арттырады. Оптика: Лантан оксиді жоғары сыну көрсеткіші бар оптикалық әйнектерді жасау үшін қолданылады, олар камераларда және телескоптарда пайдаланылады. Жарық шығаратын материалдар: Лантан люминесцентті лампалар мен теледидарлар үшін люминофорлар жасау үшін қолданылады. Металл қорытпалары: Лантан арнайы қорытпалардың, мысалы, мишметаллдың құрамына кіреді, ол оттықтар мен жоғары сипаттамалы болаттарды өндіруде пайдаланылады.
Лантан сирек жер минералдарында, мысалы, монацит пен бастнезитте кездеседі. Лантанның негізгі өндірушілері — Қытай, АҚШ, Бразилия, Үндістан және Австралия.
Лантанның маңызды биологиялық рөлі жоқ, бірақ оның қосылыстары жоғары концентрацияларда улы болуы мүмкін. Лантан оксиді бүйрек жеткіліксіздігі бар науқастардың қанындағы фосфат деңгейін төмендету үшін қолданылады.
Лантан — жұмсақ, күмістей ақ металл, ол ауада тез тотығып, оксид қабатын түзеді. Ол сумен, қышқылдармен және басқа да химиялық элементтермен белсенді әрекеттесіп, әртүрлі қосылыстар түзеді. Лантан үшін +3 тотығу дәрежесі ең тұрақты болып табылады.
Лантан — лантаноидтар сериясындағы бірінші элемент, бұл элементтер тобын сирек жер элементтері деп атайды. Лантан қосылыстары катализаторлар, оптика және электродтар өндіру үшін кеңінен қолданылады. Лантан басқа сирек жер элементтерінің арасында ұзақ уақыт бойы байқалмай, «жасырын» болып келген.
Лантан — лантаноидтар тобының бірінші элементі және ол периодтық кестенің 6-шы периодында орналасқан. Оның қасиеттері басқа лантаноидтармен ұқсас, және ол көбінесе олармен бірге табиғи минералдарда кездеседі.