Өлең
Белгілі бір өлшеммен, үйлесімді ырғақпен ұйқасып келетін өрнекті сөз жүйесін өлең дейді.
Өлең шумағы
Өлең жолдары буын саны, тармағы, ырғағы мен мағынасы жағынан және ұйқасу үйлесімі жағынан жеке жүйе құрайды. Мұны өлеңнің шумағы деп атайды.
Өлең ұйқасы
Шумақ тармақтардан, яғни өлең жолдарынан тұрады. Тармақ өз ішінен бунақтарға бөлініп, олар ырғағын тудырады. Тармақтың соңғы сөздерінің дыбыстық жағынан үндесуін өлең ұйқасы деп атайды.
Академик Қ. Жұмалиев қазақ поэзиясындағы ұйқастардың түрін төмендегідей көрсеткен:
1. Қара өлең ұйқасы
(а, а, б, а)
2. Шұбырпалы ұйқас
(а, а, а, а)
3. Ерікті ұйқас
(а, б, в, г, б)
4. Шалыс ұйқас
(а, б, а, б)
(а, а, б, а)
2. Шұбырпалы ұйқас
(а, а, а, а)
3. Ерікті ұйқас
(а, б, в, г, б)
4. Шалыс ұйқас
(а, б, а, б)
5. Егіз ұйқас
(а, а, б, б)
6. Аралас ұйқас
(а, а, б, в, б, в, б, б, б)
7. Шалыс ұйқас
(а, б, а, б, в, г, д, г, ж, д)
(а, а, б, б)
6. Аралас ұйқас
(а, а, б, в, б, в, б, б, б)
7. Шалыс ұйқас
(а, б, а, б, в, г, д, г, ж, д)