| Название, символ, номер | Мыс – қызғылт-сары түсті металл, жоғары жылу өткізгіштігі мен электр өткізгіштігімен ерекшеленеді. Ол табиғатта таза күйінде кездесетін аздаған металдардың бірі, алайда көбінесе рудалардан алынады. Мыс адамзатқа ежелгі заманнан белгілі: осы металдан жасалған артефактілер шамамен б.з.д. 8000 жылдарға жатады, бұл оны адамзаттың алғаш пайдаланған металдарының бірі етеді. Металлдың атауы латын тіліндегі Cuprum сөзінен шыққан, ол Кипр аралын меңзейді, өйткені антика кезеңінде онда мыс өндірілген. |
| Группа, период, блок |
Тығыздығы: 8,96 г/см³ Балқу температурасы: 1084,62 °C Булану температурасы: 2562 °C Түсі: қызғылт-сары Электр өткізгіштігі: мыс барлық металдардың ішінде тек күмістен кейінгі электр өткізгіштігімен ерекшеленеді. Мыс оттекпен оңай реакцияға түсіп, бетінде жасыл патина пайда болады, ол металды әрі қарай коррозиядан қорғайды. Бұл қасиеті мысды құрылыс саласында, әсіресе шатырлар мен декоративті элементтер үшін ұзақ мерзімді материал ретінде қолдануға мүмкіндік береді. |
Электротехника: Мыс электр өткізгіштер, кабельдер мен электр тізбектерінде жоғары электр өткізгіштігіне байланысты кеңінен қолданылады. Дүние жүзінде өндірілетін мыстың көп бөлігі осы салада пайдаланылады.
Мыс құбырлары коррозияға төзімділігі мен ұзақ мерзімділігі арқасында су құбырларында, жылу жүйелерінде және кондиционерлеуде кеңінен қолданылады.
Мыс және оның қорытпалары, мысалы, бронза мен латунь, монеталарды чекануда, сондай-ақ зергерлік бұйымдар мен сәндік заттарда қолданылады. Бронза, мыс пен қалайының қорытпасы, мүсіндер, қоңыраулар және басқа да өнер туындыларын жасау үшін кеңінен қолданылды.
Мыс табиғи антимикробты қасиеттерге ие, бұл оны денсаулық сақтау саласында пайдалы етеді. Мыс бетіндегі беттер бактериялар мен вирустардың таралуын төмендетуге көмектеседі, сондықтан бұл металл есік тұтқаларында, тіректерде және адамдар жиі байланысатын басқа да беттерде жиі пайдаланылады.
Дүниежүзілік мыс кен орындарының негізгі бөлігі Чили, Перу, АҚШ, Ресей және Конгода орналасқан. Ең ірі мыс өндірушісі Чили болып табылады, мұнда осы металдың ең үлкен қорлары бар. Мыс халькопирит және малахит сияқты рудалардан алынған, балқыту және тазарту процесі арқылы өндірілуде.
Мыс барлық тірі организмдер үшін өмірлік маңызды, өйткені ол гемоглобиннің түзілуі және өсімдіктерде фотосинтез сияқты негізгі процестерде қатысады. Адам организмінде мыс өте аз мөлшерде болады және нерв жүйесінің нормал жұмыс істеуі мен иммундық қорғау үшін қажет. Алайда, мыстың артық мөлшері токсикалық болып табылады және ауыр ауруларды тудыруы мүмкін.
Мыс – адамзат қолданған алғашқы металдардың бірі, ол өркениеттердің дамуына шешуші рөл атқарды. Мыс пен оның қорытпалары, мысалы, бронза, ежелгі заманда құралдар мен жабдықтарды жасауда негізгі материал болды. Бұл металл қайта өңдеу кезінде өз қасиеттерін сақтайды, және бүгінгі таңда қолданылатын мыстың елеулі бөлігі қайта өңделген материалдардан алынады.
Мыс ежелгі өркениеттерге белгілі болған, оны пайдалануды б.з.д. 8000 жылдар шамасында басталған. Бронза дәуірі шамамен б.з.д. 3300 жылдары басталып, мыстың қалайымен қорытылуынан мүмкін болды. Бұл кезең технологиялық және мәдени жетістіктермен сипатталады. Cuprum атауы Кипр аралын меңзейді, онда антика кезеңінде мыс өндіру негізгі орын алды. Мыс бүгінгі таңда оның қасиеттері мен кең қолданылуына байланысты маңызды өнеркәсіптік металл болып табылады.