| Название, символ, номер | Айтылуы: /ˈsəʊdiəm/ Ашылуы: 1807 жылы ағылшын химигі Хамфри Дэви натрийді алғаш рет таза күйінде бөліп алған. |
| Группа, период, блок | Тобы: 1 (сілтілік металдар) Периоды: 3 Тығыздығы: 0.968 г/см³ Еру температурасы: 97.79 °C Қайнау температурасы: 883 °C Изотоптары: Натрий-23 (100% табиғи) |
Натрий алғаш рет 1807 жылы Хамфри Дэви электролиз әдісін пайдалана отырып, натрий гидроксидінен натрийді бөліп шығарған кезде анықталды. Бұл ашылу натрийдің таза металл түрінде алғаш оқшаулануы болды, және бұл процес электролиз арқылы жүзеге асырылды.
Натрий өнеркәсіпте және күнделікті өмірде кеңінен қолданылады. Оның қасиеттері көптеген маңызды қосымшаларда пайдалануға мүмкіндік береді. Ас тұзы (натрий хлориді): Натрий хлориді — біз күнделікті тұтынатын ас тұзы. Бұл адам ағзасы үшін қажетті минерал. Химиялық өнеркәсіп: Натрий басқа химиялық қосылыстарды синтездеуде қолданылады. Натрий қосылыстары сабындар мен жуғыш заттарды өндіруде, суды жұмсартуда қолданылады. Ядролық реакторлар: Сұйық натрий жылу тасымалдаушы ретінде кейбір ядролық реакторларда қолданылады, себебі оның ерігіштігі төмен және жылуды жақсы өткізеді. Натрий бу шамдары: Натрий бу шамдары сыртқы жарықтандыруда, әсіресе көше шамдарында жиі пайдаланылады, себебі олар өте жарық, ал олардың шығаратын жарығы сары түсті.
Натрий табиғатта кең таралған элементтердің бірі болып табылады, бірақ таза металл күйінде ол табиғатта кездеспейді, себебі ол өте реактивті. Ол көбінесе минералдарда, мысалы, ас тұзында (натрий хлориді) және басқа натрий қосылыстарында кездеседі. Натрийдің ең көп қоры теңіз суында бар.
Натрий адам ағзасы үшін өте маңызды элемент. Ол жасушааралық сұйықтықтың тепе-теңдігін сақтауда, жүйке сигналдарын жеткізуде және бұлшық еттердің жиырылуын реттеуде маңызды рөл атқарады. Дегенмен, натрийдің артық мөлшері, әсіресе натрий хлориді (тұз) түрінде, қан қысымының жоғарылауына және басқа денсаулық мәселелеріне әкелуі мүмкін.
Натрий — бұл жұмсақ, күмістей жылтыр сілтілік металл. Ол ауада тез тотығып, оның бетінде оксид қабатын түзеді, ал сумен әрекеттескенде қарқынды реакцияға түсіп, сутек газын бөледі және натрий гидроксидін түзеді. Натрий өте реактивті, сондықтан оны мұнай немесе парафин сияқты инертті сұйықтықтарда сақтайды.
Натрий мен су арасындағы реакция өте экзотермиялық және жиі от пайда болады. Натрийдің адам ағзасы үшін маңызы өте зор, ол бұлшық еттердің жұмысын қамтамасыз етеді және жүйке жүйесі арқылы сигналдарды өткізеді. Натрий — ең көп қолданылатын элементтердің бірі, әсіресе химия өнеркәсібінде.
Натрий периодтық кестенің 1-тобында орналасқан және сілтілік металдарға жатады. Бұл топта натрийден басқа литий, калий, рубидий, цезий және франций бар. Сілтілік металдар өте реактивті болып келеді, әсіресе сумен әрекеттескенде.