| Название, символ, номер | Ртүт – бұл бөлме температурасы кезінде сұйық күйде болатын жалғыз металл. Ол медицина, өнеркәсіп және ғылыми зерттеулер сияқты әртүрлі салаларда кеңінен қолданылады. Алайда, ртүт уыттылығымен және адам денсаулығына, сондай-ақ қоршаған ортаға қауіп төндіруімен танымал. |
| Группа, период, блок | Тығыздығы: 13,534 г/см³ Балқу температурасы: -38,83 °C Булану температурасы: 356,73 °C Түсі: күміс, жылтыр Ртүт жоғары тығыздыққа және жақсы өткізгіштікке ие. Ол көпшілігімен реакцияға түспейді, бірақ кейбір қышқылдармен қосылыстар түзуі мүмкін. Ртүт оңай буланып, уытты бу түзеді. |
Температура өлшегіштер: Ртүт температура өлшегіштерінде кеңінен қолданылады, себебі оның жоғары жылу өткізгіштігі және сұйық күйдегі тұрақтылығы бар.
Ртүт электрлік құрылғылар мен қосқыштарда жақсы электр өткізгіштігі арқасында пайдаланылады.
Бұрын ртүт медицинада, мысалы, сифилисті емдеу үшін дәрілерде қолданылған, бірақ уыттылығына байланысты бұл қолдану азайып кетті.
Ртүт хлор және сілтілер өндірісінде, сондай-ақ флуоресцент лампаларды жасау үшін қолданылады.
Лабораторияларда ртүт түрлі эксперименттерде, әсіресе химиялық реакцияларда пайдаланылады.
Ртүт табиғатта негізінен циннабар минералы түрінде кездеседі. Ртүттің негізгі өндіруші елдері – Қытай, Испания және Қазақстан. Ртүт рудалардан және екінші реттік көздерден алынады.
Ртүт уытты элемент болып табылады, ол организмдерде жиналып, ауыр ауруларға әкелуі мүмкін. Ол улануға әкелуі мүмкін, бұл әртүрлі белгілермен, соның ішінде жүйке жүйесі мен бүйрек зақымдануымен көрінеді. Осы себепті ртүттің қоршаған орта мен өнімдердегі мөлшеріне қатысты қатаң нормалар бар.
Ртүт адамзатқа ерте кезден белгілі және әртүрлі мәдениеттерде косметика мен медициналық препараттарды жасау үшін пайдаланылды. Уыттылығының жоғары болуына байланысты ртүт қазіргі уақытта ең қауіпті элементтердің бірі ретінде есептеледі және көптеген елдерде оның пайдаланылуы шектелген. Ртүт басқа металдармен амалгамаларды түзеді, бұл оны алтынды рудалардан бөлу үшін алтын өндіруші өнеркәсіпте пайдалы етеді.
Ртүт ғасырлар бойы әртүрлі мақсаттарда, медицинадан алхимияға дейін қолданылды. Алайда, оның уыттылығы мен денсаулыққа қауіптілігі туралы білімнің өсуімен ртүттің қолданылуы азайып, оның пайдаланылуы қатаң реттеуге ұшырады.